Монгол Улсын макро эдийн засгийн тогтвортой байдал, инфляцын төлөв байдал болон төв банкнаас хэрэгжүүлж буй бодлогын арга хэмжээний талаар Монголбанкны Ерөнхийлөгч байр сууриа илэрхийллээ. Тэрээр инфляцыг тогтворжуулах нь зөвхөн мөнгөний бодлогын асуудал биш, харин засаглал, төсөв, нийлүүлэлтийн цогц шийдэл болохыг онцлов.

Инфляцын дүр зураг: Нийлүүлэлтийн шок ба хүлээлт

4 дүгээр сарын байдлаар инфляц 10 хувийг давж, сүүлийн хоёр сард эрчимжих хандлагатай байна. Үүнд голчлон дараах хүчин зүйлс нөлөөлжээ:

• Гол нэрийн бараа бүтээгдэхүүн: Мах, төмс, шатахууны үнийн өсөлт нийт инфляцын 50 орчим хувийг дангаараа бүрдүүлж байна.

• Суурь инфляц: Одоогоор 5.7 хувьтай харьцангуй нам түвшинд байгаа ч сүүлийн хоёр сард 1.5 нэгж хувиар өссөн нь хүнсний үнийн өсөлт бусад салбарт дамжин нөлөөлөх (secondary effect) эрсдэлийг харуулж байна.

• Хүлээлт: Иргэдийн ирээдүйн инфляцыг төсөөлөх хүлээлт харьцангуй тогтвортой байгаа нь мөнгөний бодлогын нөлөөг хадгалахад эерэг үзүүлэлт болж байна.

Эрсдэлтэй нөхцөлд авах "Төв банкны хариу арга хэмжээ"

Гадаад орчинд Ойрхи Дорнодын тогтворгүй байдал, түүхий эдийн үнийн савлагаа дарамт болж байгаа бол дотоодод нийлүүлэлтийн гацалт удаан үргэлжлэх эрсдэл бий. Хэрэв эдгээр эрсдэлүүд бодит болбол Монголбанк дараах гурван чиглэлээр шуурхай ажиллахаа мэдэгдлээ:

1. Гадаад валютын урсгалыг дэмжих: Банкуудын гадаад эх үүсвэр татах боломжийг своп хэлцлийн хөнгөлөлтөөр дэмжинэ.

2. Мөнгөний нийлүүлэлтийг удирдах: Илүүдэл нөөцийг урт хугацаагаар "түгжих" замаар мөнгөний үржүүлэгчийг хязгаарлахын тулд Төв банкны үнэт цаасны (ТБҮЦ) хугацааг уртасгана.

3. Стратегийн импортыг хангах: Шатахуун, эм, эрчим хүчний төлбөр тооцоонд шаардлагатай валютын эрэлтийг цаг алдалгүй хангана.

Суурь асуудал: Төсвийн сахилга бат ба бүтцийн өөрчлөлт

Монголбанкны Ерөнхийлөгч илтгэлдээ инфляцын суурь шалтгааныг арилгахын тулд бодлогын томоохон шинэчлэл хэрэгтэйг анхаарууллаа.

"Төсвийн бодлого сонгуулийн мөчлөг дагаж тэлэх нь инфляц болон зээлийн хүү өндөр байх суурь шалтгаан болдог."

• Төсвийн тэлэлт: Сүүлийн 15 жилд Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд 21 удаа, улсын төсөвт 13 удаа тодотгол хийсэн нь зардлыг нэмэгдүүлэх чиглэлд байжээ.

• Бодлогын зардал: Дотоодод хөрвөх чадвартай өөр үнэт цаас байхгүйгээс Төв банк ТБҮЦ-аар дамжуулан инфляцыг барьж, өндөр зардал (алдагдал) хүлээж байна. Үүнийг Засгийн газрын үнэт цаасаар зохицуулах эсвэл зардлыг хуваалцах олон улсын сайн туршлага руу шилжих шаардлагатайг тэрээр онцлов.

2026 оны эхний улиралд төлбөрийн тэнцэл 412 сая ам.долларын ашигтай гарч, гадаад валютын нөөц нэмэгдсэн нь төгрөгийн ханшийг тогтвортой байлгах суурь болж байна. Гэвч үнийн өсөлтийг тогтвортой хазаарлахын тулд төсөв, мөнгө, нийлүүлэлтийн бодлого нэг цэгт огтлолцож, харилцан уялдаатай ажиллах нь Монгол Улсын эдийн засгийн дунд хугацааны тогтвортой өсөлтийн гол баталгаа болох юм.

Монголбанк цаашид бодлогын тохиргоог эрсдэлтэй уялдуулан цаг алдалгүй хийхэд бэлэн байгаагаа дахин нотоллоо.