Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн салбарт төрөөс олгосон дэмжлэг, урамшуулал, татаасын талаарх Ерөнхий хяналтын сонсголын хоёр дахь өдөр ирц бүрдээгүйн улмаас цуцлагдлаа. Ард иргэдийн татварын мөнгө хаашаа орж, ямар үр дүнд хүрснийг шинжлэн хэлэлцэх ёстой чухал сонсгол ийнхүү хаалттай хаалганы цаана үлдэв.

УИХ-ын гишүүн Б.Жаргалан энэ талаар цохон тэмдэглэхдээ:

"Энэ хугацаанд үндэсний хөтөлбөр гэх тодотголтой гоё гоё нэртэй олон төсөл, хөтөлбөрүүдийг 'хэрэгжүүлжээ'. МАН-ын үе үеийн дарга нараар овоглосон Шинэ хоршоо, Атрын аян, Ковидын эсрэг 10 их наяд, Цагаан алт, Ногоон хувьсгал зэрэг хөтөлбөрийн хэрэгжилт, үр дүнг өнөөдөр хэлэлцэх ёстой байлаа. Эдгээрийн урамшуулал, дэмжлэг, зээл, зээлийн хүүгийн дэмжлэг, татварын хөнгөлөлт тус бүр хэд байсан, хэнд хүрсэн, ямар үр дүн өгснийг нээлттэй тайлагнах ёстой"

— Б.Жаргалан (УИХ-ын гишүүн)

Шинжээчийн дүгнэлтээс харахад 2008–2025 онд тус салбарт:

• 538 тэрбум төгрөгийн урамшуулал,

• 1.1 их наяд төгрөгийн дэмжлэг,

• Нийт 603 төслийн хүрээнд 4.4 их наяд төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээл олгогджээ.

ЖДҮХС-ийн гашуун сургамж ба “эзэнгүй” чанаргүй зээл

Зөвхөн Жижиг, дунд үйлдвэрийг дэмжих сангийн (ЖДҮХС) портфелийг аваад үзэхэд л аймшигтай тоо харагдаж байна. 2025 оны эцэст тус сангийн зээлийн:

• Ердөө 45.9% нь хэвийн,

• 39.4% нь “муу”,

• 12.4% нь “эргэлзээтэй” ангилалд оржээ.

Б.Жаргалан гишүүн сануулснаар энэ нь нийт салбарын 4.4 их наядын зээлийн ангилал биш, ердөө ганцхан ЖДҮХС-ийн үзүүлэлт юм. Цаана нь үлдсэн их наядуудын зээлийн эргэн төлөлт ямар байгаа нь тодорхойгүй хэвээр байна.

Нийгэмд тулгарч буй асуултууд

Энэхүү сонсголоор дараах гол асуултуудад хариулт өгөх ёстой байв:

1. Хүртээмж ба тэгш байдал: Дэмжлэг, татаас үнэхээр хөдөөгийн бодит малчин, тариаланч, баялаг бүтээгчдэд хүрсэн үү, эсвэл улс төрийн хүрээнийхэн ба тэдний хамаарал бүхий компаниудын гарт төвлөрөв үү?

2. Эдийн засгийн бодит үр дүн: Олон их наядаар хэмжигдэх дэмжлэг нь дотоодын үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлж, бүтээмжийг дээшлүүлэн амьжиргааг дээшлүүлж чадсан уу?

3. Хариуцлага: Сонгуулийн өмнө сүржин нэртэй хөтөлбөрүүдийг зарлан, төсвийн мөнгийг "хөнгөлөлттэй зээл" нэрээр тараачхаад, дараа нь эргэн төлөлт, үр дүнгийн хариуцлагыг хэн ч хүлээдэггүй тогтолцоо хэзээ дуусгавар болох вэ?

Ирц бүрдээгүй гэх шалтгаанаар ийнхүү сонсголыг хойшлуулж, ард иргэдийн мэдээлэл авах эрхийг хязгаарлаж байгаа нь төрийн хяналт ба тайлагналын тогтолцоо ямар төвшинд байгааг дахин санууллаа. Төсвийн хөрөнгийг үр ашиггүй зарцуулдаг, дараа нь хариуцлагаас бултдаг байдлыг зогсоохын тулд эдгээр асуудлыг нээлттэй хэлэлцэж, олон нийтэд үнэн бодит мэдээллийг олгох шаардлагатай байна.