Нийслэлийн 2024–2026 оны төсвийн зарцуулалт, хөрөнгө оруулалтын төслүүдийн хэрэгжилтэд хийсэн Ерөнхий хяналтын сонсголын тайлангаас харахад, Улаанбаатар хотод хэрэгжиж буй мега төслүүдийн санхүүжилт, ТЭЗҮ-ийн тооцоолол болон хэрэгжилтийн явцад багагүй эрсдэл нүүрэлжээ.

Төлөвлөсөн төслүүдийн нийт өртөг 28.9 их наяд төгрөгт хүрсэн нь Монгол Улсын 2025 оны төсвийн 93 хувьтай тэнцэх хэмжээний асар том дүн юм.

Санхүүжилт болон хэрэгжилтийн зааг: 5%-аас 22%-ийн огцом үсрэлт

Нийт төсөвт өртгийн 70 хувийг дараах 6 том төсөл бүрдүүлж байна:

• Метро

• 1 ба 2 дугаар тойрог зам

• Сэлбэ хот

• Дулааны V цахилгаан станц

• Туулын хурдны зам

Хэрэгжилтийн эрсдэлтэй байдал

• Одоогийн гүйцэтгэл: Нийт төсөвт өртгийн ердөө 5 хувь буюу 1.4 их наяд төгрөгийг зарцуулаад байна.

• 2026 оны төлөвлөгөө: Нийт өртгийн 22.3 хувь буюу 6.4 их наяд төгрөгийг ганц жилийн дотор зарцуулахаар төлөвлөсөн.

Одоогийн байдлаар метро, трамвай, тойрог зам гэх мэт томоохон төслүүдийн бэлтгэл ажил хангалтгүй, санхүүжилт шийдэгдээгүйгээс гүйцэтгэл маш муу байгаа ба богино хугацаанд их хэмжээний санхүүжилт шахах нь хэрэгжилтийн эрсдэлийг үлэмж нэмэгдүүлнэ гэж шинжээчид дүгнэжээ.

Санхүүжилтийн бүтэц: Гадаад зээл, бондын дарамт

Нийт шаардлагатай хөрөнгийн 54 хувийг (15.5 их наяд төгрөг) гадаадын зээл болон бондоор санхүүжүүлэхээр төлөвлөсөн.

Санамж: Төслүүд хугацаандаа хэрэгжиж чадахгүй саатах бүрд төсөвт өртөг нэмэгдэх, зээлийн ашиглалт муудах, улмаар улс болон нийслэлийн төсөвт учрах өрийн дарамт аюултай түвшинд хүрэх эрсдэлтэй.

ТЭЗҮ болон Эдийн засгийн тооцооллын доголдол

Шинжилгээгээр төслүүдийг үнэлэх нэгдсэн аргачлал мөрдөөгүй, өөр өөр байгууллагын хийсэн ТЭЗҮ-д тулгуурласан нь төслүүдийг хооронд нь харьцуулан эрэмбэлэх боломжгүй болгосон байна.

Тээврийн төслүүдийн давхардал

Метро, трамвай, BRT, дүүжин тээвэр, Туулын хурдны зам зэрэг түгжрэлийг бууруулах ижил зорилготой төслүүдийн нийлмэл үр нөлөө болон зорчигч урсгалын давхардлыг тооцоогүй байна. Энэ нь төслүүдийн бие биенээ дэмжих биш, эсрэгээрээ эдийн засгийн өгөөжийг бууруулах эрсдэлийг дагуулж байна.

Цаашид авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай арга хэмжээнүүд

Тайлангийн төгсгөлд дараах 5 үндсэн шаардлагыг зөвлөсөн байна:

1. Стандартжуулалт: Төслүүдийн ТЭЗҮ-д тавигдах шаардлага болон эдийн засаг, санхүүгийн шинжилгээний нэгдсэн стандарт мөрдүүлэх.

2. Өрийн үнэлгээ: Төсөв болон өрийн ачааллын иж бүрэн үнэлгээг заавал хийх.

3. Эрэмбэлэлт: Төслүүдийг нийгэм, эдийн засгийн ач холбогдол, үр өгөөжөөр нь эрэмбэлж байж сонгох.

4. Ил тод байдал: Төсөвлөлт, зарцуулалт болон хэрэгжилтийн мэдээллийг олон нийтэд нээлттэй болгох.

5. Системийн уялдаа: Ижил зориулалттай мега төслүүдийн нийлмэл нөлөөллийг нэгдмэл байдлаар үнэлэх.

Ерөнхий дүгнэлт: Санхүүжилтийн эх үүсвэр баталгаажаагүй, ТЭЗҮ болон эдийн засгийн тооцоо хангалтгүй нөхцөлд олон мега төслийг нэгэн зэрэг эхлүүлэх нь нийслэлийн болон улсын төсвийн үр ашиг, өрийн тогтвортой байдалд сөрөг нөлөө үзүүлэх эрсдэлтэй байна.