Үндэсний Статистикийн Хорооноос Монгол Улсын Аялал жуулчлалын тухай хууль, Дэлхийн аялал жуулчлалын байгууллага (UNWTO)-ын аргачлал болон Аялал жуулчлалын статистикийн үзүүлэлтийг тооцох олон улсын тодорхойлолт, ангилалд бүрэн нийцүүлэн “Дотоодын жуулчдын түүвэр судалгаа”-г хийжээ.

Аяллын хэв маяг

• 3.2 сая давхардсан аялал: Сүүлийн нэг жилийн хугацаанд давхардсан тоогоор 3.2 сая иргэн дотооддоо хоногоор аялсан байна.

• 2.6 их наяд төгрөгийн эргэлт: Дотоодын жуулчдын аялалдаа гаргасан шууд зардлын нийт хэмжээ 2.6 их наяд төгрөгт хүрчээ.

• Оргил үе ба зорилго: Дотоодын аяллын оргил ачаалал 7–8 дугаар саруудад тохиож байна. Нийт аяллын 68.6 хувийг дараах гол зорилгууд эзэлж байна:

  1. Байгалийн дурсгалт газар үзэх

  2. Найз нөхөд, хамаатан садныдаа зочлох

  3. Баяр ёслол, амралт зугаалгаар явах

• Гэр бүлийн аялал: Нийт аялагчдын 77.6 хувь нь гэр бүлийн гишүүдтэйгээ хамт аялсан нь монголчуудын аяллын соёл гэр бүлд суурилж байгааг харуулж байна.

Бүс нутгийн ялгаа ба Хугацааны онцлог

Дотоодын нэг жуулчны нэг удаагийн аяллын дундаж үргэлжлэх хугацаа 7–8 хоног байна. Гэвч бүс нутгийн газарзүй болон дэд бүтцээс хамаарч аяллын хугацаанд тодорхой ялгаа гарч байна:

• Баруун бүс нутаг: Аяллын дундаж хугацаа хамгийн урт буюу 9–10 хоног байна. Энэ нь маршрут хоорондын зайн урт болон авто замын нөхцөл байдлаас шалтгаалан замаа өнгөрөөх хугацаа нэмэгддэгтэй шууд холбоотой.

• Хангайн бүс нутаг: Жуулчдын тоо харьцангуй өндөр байдаг хэдий ч аяллын дундаж үргэлжлэх хугацаа 6–7 хоног байна.

Зардлын бүтэц ба Орлогын хамаарал

• 1.1 сая төгрөгийн дундаж зардал: Дотоодын жуулчид нэг аялалдаа дунджаар 1.1 сая төгрөг зарцуулдаг байна.

• Зардлын бүтэц: Аяллын төсөвт тээвэр (шатахуун, зам), байр сууц (амралт, зочид буудал), нийтийн хоолны зардал хамгийн өндөр хувийг эзэлж байна.

• Өрхийн орлогын нөлөө: Өрхийн сарын дундаж орлого нэмэгдэхийн хэрээр аялах давтамж шууд өсөх хамааралтай байна. Энэ нь дотоодын аяллын эрэлт өрхийн санхүүгийн чадамжаас шууд хамаардаг бөгөөд эдийн засгийн хүчин зүйлс иргэдийн аяллын зан төлөвт гол нөлөө үзүүлж байгааг илтгэнэ.

 Сэтгэл ханамж ба Сайжруулах шаардлагатай чиглэлүүд

Судалгаанд оролцсон аялагчдын сэтгэл ханамжийн байдлыг авч үзвэл:

• Сэтгэл ханамж сайн: Байр сууцны тохижилт болон хоол хүнсний чанар, үйлчилгээний төрөлд иргэд харьцангуй сэтгэл ханамжтай байна.

• Сэтгэл ханамж муу: Орчны цэвэр аюулгүй байдал буюу ариун цэврийн байгууламж, хог хаягдлын менежмент болон орон нутгийн авто замын дэд бүтэц сэтгэл ханамж хамгийн багатай хэсэгт тооцогдож байна. Энэ нь цаашид аялал жуулчлалын чиглэлүүдийн дэд бүтэц, ариун цэврийн байгууламжийг стандартжуулах шаардлагатайг харуулж байна.

 Гадаад аялал жуулчлалын тэнцэл ба Алдагдал

Гадаад болон дотоод аялал жуулчлалын валютын урсгалыг харьцуулж үзвэл Монгол Улсын аялал жуулчлалын салбарт томоохон алдагдал ажиглагдаж байна:

• Гадаадын жуулчин: 2025 онд Монголд ирсэн гадаадын нэг жуулчнаас дунджаар 4.6 сая төгрөгийн орлого олжээ.

• Монгол жуулчин: Монгол Улсын нэг иргэн гадаадад аялахдаа дунджаар 8.4 сая төгрөгийн зардал гаргасан байна.

• Төлбөрийн тэнцлийн алдагдал: 2025 оны статистикаар Монгол Улсын аяллын үйлчилгээний орлого 728.4 сая ам.доллар байсан бол зардал 1.7 тэрбум ам.долларт хүрч, аяллын үйлчилгээний тэнцэл 1.0 тэрбум ам.долларын алдагдалтай гарсан байна.

Дотоодын аялал жуулчлал нь 2.6 их наяд төгрөгийн эргэлт бүхий үндэсний эдийн засгийн чухал салбар болж тэлжээ. Гэвч гадаад аяллын үйлчилгээний 1.0 тэрбум ам.долларын алдагдлыг бууруулах, дотоодын жуулчдын аялах орчин, ариун цэврийн байгууламж, авто замын дэд бүтцийг сайжруулах нь салбарын тогтвортой хөгжилд нэн шаардлагатай байна.